Logopeda

Szkolno-przedszkolny gabinet logopedyczny to miejsce, gdzie dzieci wspólnie z logopedą korygują nieprawidłową wymowę.

W procesie wyrazistego i płynnego mówienia istotną rolę odgrywają między innymi prawidłowe oddychanie oraz sprawne narządy artykulacyjne, dlatego są one stałym elementem wszystkich zajęć. W celu usprawnienia artykulatorów (język, wargi, podniebienie miękkie, żuchwa), wykonujemy różne ćwiczenia: logopedadmuchamy, chuchamy, parskamy, cmokamy, kląskamy, robimy śmieszne miny- a wszystko w zależności od głoski, której wymowę musimy skorygować lub utrwalić.

Poprzez zabawę ćwiczymy wymowę głosek w izolacji, sylabach, słowach, zdaniach i utrwalamy je w dłuższych wypowiedziach.

Uczymy się też spostrzegawczości i koncentracji, grając w gry edukacyjne lub rozwiązując słowne łamigłówki.

Ćwiczymy się w pisaniu i czytaniu, poznajemy nowe słowa.

Ale aby terapia logopedyczna przyniosła dobre rezultaty, nie wystarczą ćwiczenia na zajęciach. Rodzice powinni ćwiczyć z dzieckiem codziennie także w domu!!!

 

ĆWICZENIA ODDECHOWE I FONACYJNE

  • zdmuchiwanie kawałka papieru z gładkiej lub chropowatej powierzchni;
  • dmuchanie na paski papieru, papierki po cukierkach, waciki, piórka, piłeczki pingpongowe… itp. – umocowane na nitkach, zgromadzone na stole, umieszczone w pojemniku, wyrzucone do góry;
  • dmuchanie na wiatraczki;
  • dmuchanie ciągłym strumieniem na dłonie ułożone na kształt głębokiego talerza („chłodzenie gorącej zupy”);
  • zdmuchiwanie długim strumieniem powietrza nasion mlecza, płatków z kwiatów (wciąganie powietrza przez nos, przy zamkniętych ustach, wydmuchiwanie powietrza ustami, tworząc „ryjek” – ściągnięte wargi);
  • gaszenie płomienia świeczki;
  • chuchanie na zmarznięte ręce, zmarzniętą szybę;
  • nadmuchiwanie, wypuszczanie powietrza z balonika, piłki (długie sss…);
  • naśladowanie odgłosu węża (na wydechu: sss…);
  • usypianie lalki (na wydechu: aaa…);
  • naśladowanie odgłosów lokomotywy (fff…, szszsz…, cz-cz-cz… itp.) na jednym wydechu;
  • naśladowanie śpiewu ptaków (fiuuuu);
  • naśladowanie szelestu liści w parku;
  • zabawa „Spacer po łące” – podchodzenie do kwiatów i wąchanie ich;
  • zabawa „Misie śpią”, oddychają nosem (wdech i wydech nosem);
  • gwizdanie gwizdkiem, gwizdanie na jednym wydechu;
  • dmuchanie w trąbki urodzinowe;
  • zabawa „Czarodziejski obrazek” – dziecko dmucha przez słomkę na rozlaną na kartce kroplę tuszu tak, aby powstał czarodziejski obrazek;
  • zabawa „Echo” – powtarzanie sylaby za rodzicem: ma, me, mu, mi, my;
  • przenoszenie skrawków papieru za pomocą słomki;
  • puszczanie baniek mydlanych;

 

ĆWICZENIA JĘZYKA

 

  • Kremem czekoladowym lub innym smakołykiem dającym się łatwo rozsmarować zrób „słodki ślad” na wałku dziąsłowym i poproś dziecko, aby go zlizało czubkiem języka przy lekko otwartych ustach. Ćwiczenie należy powtarzać przez około minutę kilka razy dziennie;
  • Dziecko rozgniata językiem kawałeczek chrupki kukurydzianej (lub opłatka), tak aby przykleił się do podniebienia i wałka dziąsłowego, a następnie czubkiem języka, przy lekko otwartych ustach, odkleja go i połyka. Ćwiczenie powtarza się kilka razy dziennie;
  • Ze słodkich, lepiących się po rozgryzieniu cukierków (takich jak mamba, mentosy, krówki ciągutki itp.) dziecko robi językiem placuszek, przykleja go do podniebienia i wałka dziąsłowego, a następnie czubkiem języka, przy lekko otwartych ustach, odkleja go i zjada;
  • Dziecko zbiera czubkiem języka skrawki płatków kukurydzianych z talerzyka, a następnie przenosi je na wałek dziąsłowy i tam rozgniata, a następnie zjada;
  • „Jedzie konik” – dziecko kląska językiem o podniebienie – naśladowanie odgłosu konia uderzającego kopytami o bruk (szybko, wolno);
  • Przytrzymywanie językiem przy podniebieniu witaminy C, kostki czekolady, wafelka – widać naciągnięte wędzidełko pod językiem;
  • Dotknij nosa-dziecko unosi język w kierunku nosa;
  • Oblizywanie językiem raz górnej, raz dolnej wargi;
  • „Mycie zębów” – oblizywanie językiem górnych zębów po wewnętrznej stronie przy zamkniętych, a następnie otwartych ustach;
  • „Liczenie ząbków” – dotykanie czubkiem języka kolejno górnych zębów po stronie wewnętrznej, podczas szerokiego otwierania buzi;
  • „Zaczarowany języczek” – przytrzymanie przez kilka sekund czubka języka na wałku dziąsłowym(„na górce”) za górnymi zębami przy szeroko otwartych ustach;
  • „Krasnoludek zagląda do gardła” – cofanie języka w głąb jamy ustnej, zaczynając od górnych zębów, a kończąc na podniebieniu miękkim;
  • „Język na huśtawce” – unoszenie języka raz do górnej wargi, a następnie do górnych zębów;
  • „Wbijanie gwoździa”- język szybko stuka o górny wałek dziąsłowy(„na górce”);
  • „Język malarzem” – dzieci naśladują malarza, który pędzlem maluje obrazy. Język to pędzel. Dzieci czubkiem języka naśladują malowanie różnych wzorów: kropek, kółek, linii, kwadratów, trójkątów. Za każdym razem moczą pędzel w farbie (dotykanie czubkiem języka do wałka dziąsłowego), malują wzór, płuczą pędzel (oblizywanie językiem dolnych dziąseł od wewnętrznej strony);
  • „Zły pies” – zagryzanie górnymi siekaczami dolej wargi;
  • „Huśtawka” – naprzemienne kierowanie języka do brody i nosa;
  • Naśladowanie różnych zwierząt: krokodyla (szerokie otwieranie buzi, naśladowanie „kłapania paszczą”), ryby (formowanie warg w dzióbek, powolne otwieranie i zamykanie), kameleona (jak najdłuższe wysuwanie wąskiego języka i chowanie go do buzi), żyrafy (naśladowanie przeżuwania trawy przez żyrafę);
  • Nakładanie dolnej wargi na górną i górnej na dolną;
  • „Żmijka”- wysuwanie i chowanie języka do jamy ustnej;
  • Dotykanie językiem wargi dolnej i górnej;
  • „Wahadełko”- kierowanie czubka wąskiego języka w kąciki ust;
  • Oblizywanie warg posmarowanych miodem;
  • oblizywanie zębów ruchem okrężnym;
  • „Drukarka”- przeciskanie języka między zbliżonymi do siebie zębami;
  • rozpłaszczanie języka – „łopata”;
  • masowanie językiem podniebienia;
  • otwieranie i zamykanie zębów bez odrywania języka od podniebienia;
  • parskanie z językiem wsuniętym między zęby;
  • Cyrkowiec – język próbuje wykonać różne sztuczki np. górkę – czubek języka oparty o dolne zęby, środek się wybrzusza, rurkę – przez którą można wdychać lub wydychać powietrze, szpilkę – układanie wąskiego języka, wahadełko – przesuwanie języka do kącików ust w stronę prawą i lewą.

 

ĆWICZENIA WARG

 

  • „Całuski” – cmokanie ustami, naśladowanie posyłania całusków;
  • „Pyszczek rybki” – wysuwanie warg do przodu, a następnie naprzemienne ich otwieranie i zamykanie;
  • „Prosiaczek” – wysuwanie zaokrąglonych warg do przodu w kształcie „ryjka” świnki;
  • „Język rysuje koło” – masowanie językiem na kształt koła złączonych warg od wewnątrz;
  • „Ptaszek i żabka” – najpierw ściąganie warg do przodu jak dziób ptaszka a następnie rozciąganie kącików ust jak u żaby;
  • „Króliczek” – przesuwanie warg raz w prawo, raz w lewo tak jak robi to króliczek;
  • „Zaczarowany ołówek” – trzymanie przez kilka sekund ołówka między nosem a górną wargą;
  • „Źrebak” – naśladowanie odgłosu parskania wargami;
  • „Straż pożarna” – naśladowanie sygnału wozu strażackiego [e] – [u]. Przy wymowie głoski [e] wargi są rozciągnięte a przy realizacji głoski [u] wargi są ściągnięte;
  • „Naśladowanie odgłosów”:

 

krowa – mu, mu

 

kukułka – ku, ku

 

sowa – hu, hu

 

rybka – plum, plum

 

pukanie – puk, puk

 

  • zaciskanie warg;
  • przesuwanie kącików ust w prawo i w lewo;
  • zaciskanie dolnej wargi górnymi zębami i wypychanie powietrza;
  • układanie warg w „ryjek”;
  • ściąganie warg do „u” i cmokanie;
  • przepychanie powietrza wewnątrz jamy ustnej;
  • wciąganie i nadymanie policzków;
  • przesyłanie całusków;
  • ściąganie i rozciąganie warg;
  • granie palcami na wargach;
  • wyrywanie kartki papieru z zaciśniętych warg;
  • parskanie, prychanie (naśladujemy konika);
  • zjadanie chrupków z talerzyka za pomocą warg;
  • czesanie dolnymi zębami wargi górnej i na odwrót;
  • płukanie gardła ciepłą wodą – „gulgotanie”;
  • ziewanie z nisko opuszczoną żuchwą;
  • naśladowanie gęgania;­­­­­

 

ĆWICZENIA PODNIEBIENIA MIĘKKIEGO

 

  • Chory krasnoludek – kasłanie z językiem wysuniętym z ust;
  • Balonik – nabieranie powietrza ustami, zatrzymanie w policzkach, następnie wypuszczanie nosem;
  • Zmarźlak – chuchanie na „zamarznięte ręce”;
  • Śpioch – chrapanie na wdechu i wydechu;
  • Kukułka i kurka – wymawianie sylab: ku – ko, ku -ko,uku – oko, uku – oko,kuku – koko, kuku.

 

 

POWSTANIE POSZCZEGÓLNYCH GŁOSEK W PROCESIE ROZWOJU MOWY DZIECKA

 

  • 3-letnie dziecko powinno poprawnie wymawiać:
  • wszystkie samogłoski (a, o, e, u, i, y, ę, ą), jednak ze względu na niską sprawność narządów artykulacyjnych, w mowie może je zamieniać, np. a=o;
  • spółgłoski wargowe – m, mi, b, bi, p, pi;
  • spółgłoski wargowo-zębowe – f, fi, w, wi;
  • spółgłoski środkowojęzykowe – ś, ć, ź, dź, ń;
  • spółgłoski tylnojęzykowe – k, g, ki, gi;
  • spółgłoski szczelinowe – ch;
  • spółgłoski przedniojęzykowo-zębowe – t, d, n; (mogą pojawiać się również: s, z, c, dz);
  • spółgłoski przedniojęzykowo-dziąsłowe – l, li; (mogą pojawiać się: sz, ż, cz, dż);
  • spółgłoski – j, ł;

 

W mowie spontanicznej wiele głosek zamieniane jest na łatwiejsze pod względem artykulacyjnym.

 

  • 4-letnie dziecko powinno już mieć utrwalone głoski: s, z, c, dz (nie powinno zastępować ich głoskami: ś, ź, ć, dź). Głoski: sz, ż, cz, dż są jeszcze często zamieniane na: s, z, c, dz lub: ś, ź, ć, dź (seplenienie fizjologiczne). U niektórych 4-latków pojawia się już głoska r.
  • 5-letnie dziecko potrafi poprawnie powtórzyć głoski: sz, ż, cz, dż, ale w mowie potocznej mogą one jeszcze być zamieniane na: s, z, c, dz. Prawidłowo realizowana powinna być również głoska r.
  • 6-letnie dziecko powinno charakteryzować się mową poprawną pod względem dźwiękowym.

 

Literatura:

  • Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, WSiP, Warszawa 1998.
  • Kaczmarek L., Nasze dziecko uczy się mowy, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989.
  • Sachajska E., Uczymy poprawnej wymowy, WSiP, Warszawa 1992.
  • Schaffer H.R., Psychologia dziecka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
  • Kalicińska U., Ćwiczenia ortofoniczne w terapii logopedycznej dzieci ryzyka dysleksji, „Dysleksja. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Dysleksji” 2010.
  • A. Perkiewicz, „Program logopedyczny pt. „Gimnastyka dla języka” opracowany dla dzieci przedszkolnych i wczesnoszkolnych”, Edukacja w przedszkolu, Wyd. Raabe, 2003.